ԱԶԳԸ ՈՐՊԵՍ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԱՐԴԻԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑԻ ԴԵՐԱԿԱՏԱՐ


Պատ­մա­կա­նո­րեն «ազգ» հաս­կա­ցութ­յու­նը (հուն. nascor – ծն­վել) օգ­տա­գործ­վում էր դեռևս Հին Հ­ռո­մում հպա­տակ ժո­ղո­վուրդ­նե­րին բնո­րո­շե­լու հա­մար: Միև­նույն ժա­մա­նակ այն օգ­տա­գործ­վում էր հու­նա­կան ծա­գում ու­նե­ցող «էթ­նոս» հաս­կա­ցութ­յան հետ միա­սին, ո­րը նշա­նա­կում է ցեղ (մարդ­կանց հան­րույթ)` միա­վոր­ված բա­րե­կա­մա­կան կա­պե­րով, ար­յամբ, ընդ­հան­րութ­յուն­նե­րով, լեզ­վով և տա­րած­քով:«Ազգ» հաս­կա­ցութ­յու­նը օգ­տա­գործվ­ում է նաև ար­տա­գաղ­թի, տա­րածք­նե­րի բռնա­զավթ­ման կամ հո­ղե­րի միա­վոր­ման մի­ջո­ցով տե­ղի ու­նե­ցած մի քա­նի էթ­նոս­նե­րի միա­ձուլ­ման արդ­յուն­քի բնո­րոշ­ման հա­մար: Ֆ­րան­սիա­կան ա­կա­դե­միան 1694 թ.­ ազ­գը բնո­րո­շեց որ­պես «միև­նույն պե­տութ­յան, միև­նույն երկ­րի բո­լոր բնա­կիչ­նե­րի միաս­նութ­յուն, ո­վքեր ապ­րում են միա­տե­սակ օ­րենք­նե­րով և ­օգ­տա­գոր­ծում են միև­նույն լե­զուն» [1]: Հա­մա­ձայն աբ­բա Սի­յե­նի` ազ­գը «….Միաս­նա­կան խումբ է, ո­րն ապ­րում է ընդ­հա­նուր օ­րեն­քով, և ներ­կա­յա­նում է միև­նույն օրենսդ­րութ­յամբ և ­այլ ընդ­հան­րութ­յամբ» [1]:

Читать далее

Реклама
Categories: Քաղաքագիտական հոդված | Метки: , , , , , , , , | Оставьте комментарий

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԱՐԴԻԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ԱՐԺԵՔԱՅԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ԷՎՈԼՅՈՒՑԻԱՆ


 

 

                                                                        Լեոնիդ Ազգալդյանի հիշատակին

 

Քաղաքական արդիականացման գործընթացը դերակատարների գործունեության նպատակադրված կամ իրավիճակային փոփոխություններով պայմանավորված ապահովում է քաղաքական համակարգի ժողովրդավարական ինստիտուտների որակական զարգացումը: Սակայն ժողովրդավարացման ալիքների [1, с. 68-75] շրջանակներում բոլոր պետությունները՝ Սոմալիից մինչև Շվեյցարիա, արդիականացել են այն տարբերությամբ, որ ժամանակի և տարածության մեջ տեղի ունեցող փոփոխությունների որակական բնույթն ու արդյունքները նրանց քաղաքական համակարգի համար եղել են խիստ տարբեր [2, с. 94-95]։ Հենց այդ նկատառումներով էլ փաստեք որ քաղաքական արդիականացման գործընթացը ունի սոցիո և էթնոմշակութային արժեքային կողմնորոշիչներ: Սկսած 1950-60թթ.-ից` ապագաղութայնացմամբ պայմանավորված քաղաքական արդիականացման տեսությունը, բազմակողմանի ուսումնասիրվել է որպես համալիր ամբողջություն, քանի որ «սառը պատերազմի» պայմաններում հրատապ լուծում էր պահանջում «երրորդ աշխարհի» երկրների քաղաքական կողմնորոշման հիմնախնդիրը։ Արդեն 1950-ական թթ. քաղաքական զարգացման և արդիականացման տեսաբանները, ելակետ ընդունելով Կ.Մարքսի, Ա.Թոքֆիլի, Մ. Վեբերի, Վ. Պարետոյի և Թ. Պարսոնսի կողմից մշակված սկզբունքները, հասարակությունները պայմանականորեն բաժանեցին ավանդականի և արդիականի: Այս ենթատեքստում թելադրված քաղաքական համակարգի ինստիտուցիոնալ բարեփոխումներով՝ քաղաքական փոփոխության, կայունության, անվտանգության և լեգիտիմության փոխպայմանավորվածությունների բազմաչափությունը ենթադրում է հասարակության բնականոն արդիականացում։ Читать далее

Categories: Uncategorized | Оставьте комментарий

POLITICAL ELITES AND PROBLEMS OF DEMOCRATIC TRANSITION IN THE REPUBLIC OF ARMENIA


Abstract

Modern tendencies of globalization have made great impact on the development of political elites, increasing the necessity of participation democracy.  In the process of democratic transition in the Republic of Armenia (RA) the activities of the political elites are two-layered: thinking (intellectual strategy) and execution (administrative bureaucracy). A democratic transition considers shift to a more democratic political regime. It may be the transition from an authoritarian regime to a partial democracy, the transition from authoritarianism to a full democracy or the transition from a semi-authoritarian political system to a democratic consolidation. During the process of democratization the political nets play an important role and they are decisive on the outcomes of the process. Political nets can manipulate markets which may lead to the subordination of the rights of the citizens. Читать далее

Categories: Քաղաքագիտական հոդված, Անգլերեն հոդվածներ | Метки: , , , , | Оставьте комментарий

ՀԱՆՐԱՅԻՆ ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ԱՐԴԻԱԿԱՆԱՑՈՒՄԸ ՈՐՊԵՍ ԲԱԶՄԱՎԵԿՏՈՐ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑ


Հիմ­նա­վոր­վում է այն մո­տե­ցու­մը, որ եվ­րո­պա­կան և­ ա­մե­րիկ­յան հան­րա­յին կա­ռա­վար­ման հա­մա­կար­գե­րի ար­դիա­կա­նա­ցումն ան­ցել է պատ­մա­կան զար­գաց­ման տար­բեր ու­ղի­ներ, սա­կայն վե­բեր­յան ու վիլ­սոն­յան մո­տե­ցում­նե­րն եր­կու­սի հա­մար էլ ընդ­հա­նուր են: Հե­ղի­նա­կը հա­մոզ­ված է, որ զար­գա­ցող երկր­ները, որ­պես­զի հաղ­թա­հա­րեն քա­ղա­քա­կան զար­գաց­ման ճգնա­ժա­մերն և կա­րո­ղա­նան պա­տաս­խա­նել առ­կա մար­տահ­րա­վեր­նե­րին, պետք է հա­մադ­րեն «governance» և «management» եզ­րույթ­նե­րի ար­ժե­քա­յին հա­մա­կար­գե­րը: Ար­դիա­կա­նաց­ման գոր­ծըն­թացն են­թադ­րում է ոչ թե հան­րա­յին կա­ռա­վար­ման ա­վան­դա­կան մո­դե­լի մե­խա­նի­կա­կան բա­րե­փո­խում, այլ կա­ռա­վա­րող ընտրանի-գործարար ընտրանի-ար­հես­տակ­ցա­կան միութ­յան (տրի­պար­տիզմ) ղե­կա­վար­նե­րի փոխ­հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի նպա­տա­կա­մետ ար­դիա­կա­նա­ցում՝ հա­մա­ձայն նոր հան­րա­յին կա­ռա­վար­ման սկզբունք­նե­րի: Հե­ղի­նա­կը, նկա­տի ու­նե­նա­լով պատ­րան­քա­յին կամ գու­նա­վոր («բա­րե­փո­խում­ներ ներք­ևից») հե­ղա­փո­խութ­յուն­նե­րի փոր­ձի անար­դ­յու­նա­վե­տութ­յու­նը, ա­ռա­ջար­կում է ար­դիա­կա­նա­ցում ի­րա­կա­նաց­նել «բա­րե­փո­խում­ներ վեր­ևից» սցե­նա­րի մի­ջո­ցով: Այդ պա­րա­գա­յում կա­ռա­վա­րող ընտրանին կամք է ցու­ցա­բե­րում և պա­հո­վում հան­րա­յին կա­ռա­վար­ման բո­լոր դե­րա­կա­տար­նե­րի ինս­տի­տու­ցիո­նալ գոր­ծու­նա­կու­թյու­նը՝ գի­տա­վեր­լու­ծա­կան հա­րա­ցույ­ցի մի­ջո­ցով:

Читать далее

Categories: Քաղաքագիտական հոդված | Метки: , , , , , , , , , , , , | Оставьте комментарий

«ՓԱՓՈՒԿ ՈՒԺԻ» (SOFT POWER) ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱՅԻ ԿԻՐԱՌՄԱՆ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ


Աշխարհում հայտնի «Մտքի ֆաբրիկանները (կամ ուղեղային կենտրոնները)»  ակտիվորեն մշակում են այսպես կոչված ժողովրդական բարեփոխումների սցենարներ, որոնք  հայտնի են «գունավոր հեղափոխություններ (ԳՀ)» անվանումով: Դրանք այսօր քննադատվում են և՛  անարդյունավետության, և՛ բազմամակարդակ   անորոշության հաստատման համար:    «ԳՀ» շուրջ ծավալված քաղաքական բանավեճում Հարվարդի համալսարանի Քենեդու անվան Պետական կառավարման դպրոցի ԶԼՄ-երի և հանրային քաղաքականության կենտրոնի պրոֆեսոր Ժոզեֆ Ս. Նայն շրջանատեց «փափուկ ուժի», «ճկուն իշխանության հզորություն» եզրույթները՝ հի­մ­­­նա­վորելով այսպես կոչված «փափուկ ուժի» (soft power) տեսության տեխնոլոգիան: Ուշագրավ է այն փաստը որ Ժոզեֆ Ս. Նայի այս տեսությունը և՛ ակադեմիական, և՛ գործնական քաղա­քա­­կանության արդյունք է: Ժոզեֆ Ս. Նայը Բ. Քլինտոնի վարչա­կազ­մում աշխա­տել է Պենտագոնի ղեկավարի` միջազգային անվտանգության գծով օգնա­կա­նի պաշտոնում, 1993-1994թթ. գլխավորել է ԱՄՆ հետախուզության ազգային խորհուրդը:   Читать далее

Categories: Քաղաքագիտական հոդված | Метки: , , | Оставьте комментарий

ՄԱՐԳԻՆԱԼՈՒԹՅՈՒՆԸ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԱՐԴԻԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ԲԱՂԱԴՐԻՉ. «ԳՈՒՆԱՎՈՐ ՀԵՂԱՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ»


Քաղաքական համակարգի ժողովրդավարացումը Հայաստանի Հանրապետություում ընթանում է պետական կառավարման արդյունավետության բարձրացման հրամայականների պայմաններում, որը ենթադրում է շարունակական բարեփոխումներ, ազգային ինքնության բնականոն արդիականացում և համագործակցության մշակույթի հաստատում: Այս նպատակով ՀՀ-ում անցումից համախմբում  գործընթացներն անհրաժեշտ է կազմակերպել  ոչ թե փորձիև սխալի, այլ գիտավերլուծական պարադիգմի օգնությամբ, որը բարձրացնելով  ժողովրդավարության որակը` և՛ կկանխի հասարակության մարգինալությունը, և՛ կնպաստի պետական կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը: Այլապես ցանկացած ընտրությունից հետո հեղափոխականացված զանգվածները տարաբնույթ ընդվզումների, խռովությունների և նույնիսկ «գունավոր հեղափոխությունների» դրոշ կարող են պարզել: Աֆրիկայի, Լատինական Ամերիկայի, ԿԱԵ (Կենտրոնական Արևելյան Եվրոպա) և ՆԽՄ (Նախկին Խորհրդային Միություն) քաղաքական արդիականացման փորձը վկայում է, որ քաղաքական համակարգն իրապես ժողովրդավարացվում է միայն «անցում-համախմբում» գիտավերլուծական պարադիգմի օգնությամբ: Վերջինս հնարավորություն է տալիս ընտրությունների միջոցով առաջին սերնդի «նոր ժողովրդավարներին», որոնց կառավարման ժամանակ երկիրն ընկղմվել է քաղաքական զարգացման ճգնաժամերի մեջ, փոխել երկրորդ, երրորդ, չորրորդ  սերնդի «նոր ժողովրդավարներով»` պատասխանելով ներդաշնակ և աններդաշնակ սպառնալիքներին:  Ուստի, հայ ազգային «Ես»-ի ինքնակազմակերպվելու, ինքնահաստատվելու ու ինքնաիրացվելու նկատառումներով անհրաժեշտ է, որ երկրորդ, երրորդ, չորրորդ  սերնդի «նոր ժողովրդավարները» իրականացնեն այնպիսի բարեփոխումներ, որոնք հնարավորություն կտան ՀՀ- ԼՂՀ- Սփյուռ մակարդակներով մրցունակ ներկայացված լինել գլոբալ քաղաքակրթության մեջ։ Читать далее

Categories: Uncategorized | 1 комментарий

ԼԵԳԻՏԻՄՈՒԹՅԱՆ ՀԻՄՆԱԽՆԴԻՐԸ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄՆԵՐՈՒՄ


Լեգիտիմության հիմնախնդրի ուսումնասիրումը կարևոր տեղ և դեր ունի քաղաքական գիտության կառուցվածքում: Վերլուծելով սոցիո- և էթնոմշակութային տարաբնույթ տարածություններում ու ժամանակներում տեղի ունեցող քաղաքական փոփոխությունները և անդրադառնալով լեգիտիմության հիմնախնդրին` քաղաքական գիտության գրեթե բոլոր տեսաբաններն այն դիտարկում են որպես սոցիալ-հոգեբանական երևույթ: Ելակետ ընդունելով քաղաքական գիտության մեջ իշխանության լեգիտիմության հաստատման առանձնահատկությունները` կարելի է փաստել, որ այն ամրագրում է այս կամ այն հասարակության քաղաքական համակարգերին բնորոշ ինստիտուցիոնալ կարգի հիմնավորվածությունը, արդարացվածությունը, բացատրելիությունը, համաձայնեցվածությունը, կերպափոխման և արդիականացման հնարավորությունները:

Читать далее

Categories: Քաղաքագիտական հոդված, Uncategorized | Оставьте комментарий

«ԼԱՎ ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ» ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐԻ ՆԵՐԴՐՈՒՄԸ` ՈՐՊԵՍ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ ԽԱՂԱՂՈՒԹՅԱՆ ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ ՀԱՍՏԱՏՄԱՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑ


Քաղաքական զարգացման ներկայիս գործընթացներում տեղի ունեցող արժեքային փոփոխությունները` ուղղված ժողովրդավարության որակի բարձրացմանը և համախմբվածությանը, ենթադրում են «լավ կառավարման» սկզբունքների արմատավորում: «Լավ կառավարումը» (good governance) արդիական հայեցակարգ է, որի ձևավորմանը նպաստեցին 1980–1990-ական թվականներին տեղի ունեցած քննարկումները, որոնք նախաձեռնել էր Համաշխարհային բանկը: Որպես արդյունք` ՄԱԿ-ի «Զարգացման ծրագրեր» փաստաթղթերի փաթեթում 1997 թ. ընդգրկվեցին կերպափոխվող երկրների բարեփոխումների արդյունավետ կատարման համար մշակված «լավ կառավարման» հետևյալ ութ բնութագրիչները[1]: Читать далее

Categories: Քաղաքագիտական հոդված | Оставьте комментарий

ՀԱՎԱՏԸ ՄԱՐԴԱՍԻՐՈՒԹՅԱՆ ԱԿՈՒՆՔ՝ ԸՍՏ ԳՐԻԳՈՐ ՆԱՐԵԿԱՑՈՒ «ՄԱՏԵԱՆ ՈՂԲԵՐԳՈՒԹԵԱՆ»


Երկիր մոլորակի զարկերակը տրոփում է անչափ լարված ու անհանգիստ. արտակարգ իրավիճակներ, բնական և տեխնածին աղետներ, լոկալ պատերազմներ, ահաբեկչություն, անհանդուրժողականություն` ուղղված Մարդու, ազգերի, ժողովուրդների և բնության դեմ: Գիտատեխնիկական զարգացումների և տեխնոլոգիական նոր ձեռքբերումների պայմաններում, մարդկության զգալի հատվածը մատնված է սովի ու թշվառության: Շուկայականացված իրականությունում սարսափելին Մարդ արարածի` լքվածության, օտարվածության և մենության զգացումն է, իսկ թմրամոլությունն ու հարբեցողությունը, համասեռամոլությունն ու մարմնավաճառությունը խաթարում են նրա ներդաշնակ կեցության բանականի և զգայականի սահմանները: Զարմանալի չէ, որ «Որտեղ հաց, այնտեղ կաց» օգտապաշտ մտայնությամբ տարված` խարխլվում են ազգային արժեքները և ավանդույթները, իսկ անցողիկ հաճույքներով տարված` Մարդը շրջանցում է բարոյական հրամայականները և մարդասիրությունը: Ակնհայտ է, որ մարդկությունը գոյաբանական ճգնաժամի մեջ է, և այս ծիրում առավել մտահոգիչ է նրա հոգևոր ճգնա­ժամը, որի արմատները առնչվում են գլոբալացման և տարաբնույթ հեղափոխությունների հետևանքով ի հայտ եկած սպասումների հիասթափությանը: Գլոբալացման գործընթաց­ների արդի արդյունքները հավաստում են, որ ժողովրդավարական բարեփոխումների խոստացած «բարեկեցությունը» դեռ չվայելած` Մարդը սկսում է որոնել դրա ծնած անհան­դուրժողականությունը, սոցիալական բևեռվածությունը և ահաբեկչությունը վերացնելու միջոցներ: Նյութապաշտ աշխարհը խժռում է բանական կյանքի արմատը և ընդարձակում զգայականի սահմանները` եղծելով Մարդու արարչաստեղծ էությունը, մերժելով հավատը, հույսը և սերը որպես մարդասիրության ակունքի անհրաժեշտության գիտակցում: Читать далее

Categories: Քաղաքագիտական հոդված, Uncategorized | Метки: , , , , , , , , , | Оставьте комментарий

ԺՈՂՈՎՐԴԱՎԱՐԱԿԱՆ ԼԵԳԻՏԻՄՈՒԹՅԱՆ ՀԱՍՏԱՏՄԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՀՀ-ՈՒՄ


Քաղաքական լեգիտիմության հիմնախնդրի ուսումնասիրումն արդիական է կերպափոխման գործընթացում գտնվող հասարակություններում, որոնք «առաջին սերնդի» ժողովրդավարների կատարած գծային ազատական բարեփոխումների արդյունքում հայտնվել են քաղաքական զարգացման ճգնաժամերի (բաշխման, մասնակցության, շարժունակության, նույնականացման, լեգիտիմության) մեջ: Ավելին, օգտվելով ժողովրդավարության որակի բնույթից՝ ժողովրդահաճ ուժերը, հեղափոխականացնելով ընտրազանգվածի քաղաքական ցածր գիտակցությունը, խաթարում են լեգիտիմությունը` ազգային անվտանգության ապահովման համար ստեղծելով ներքին և արտաքին համաչափ-անհամաչափ նոր սպառնալիքներ: Հետխորհրդային նորանկախ երկրներում տեղի ունեցած «գունավոր կամ պատրանքային» հեղափոխությունների քաղաքակրթական, ինստիտուցիոնալ, սոցիալ-հոգեբանական և աշխարհաքաղաքական հիմքերի տարամիտվածությունը վերանայեց «առաջին սերնդի» ժողովրդավարների իշխանության լեգիտիմացման գծայնության արդյունավետությունը: Ուսումնասիրվող թեմայի տիրույթներում ուշագրավ են նաև արաբական երկրների քաղաքական զարգացումները, որտեղ պատրանքային ժողովրդավարության դերակատարները ներծին ու արտածին նոր ազդակների օգնությամբ մերժեցին իշխանության ներկայացուցիչների լիազորությունների լեգիտիմությունը: Ժողովրդավարական լեգիտիմության նկատմամբ գիտական հետաքրքրությունը մեծացել է նաև գլոբալ կերպափոխումներով պայմանավորված, քանի որ «կենտրոնծայրամաս» շահերի ներդաշնակման համար անհրաժեշտ է կանխել մեգապոլիսներում գործառող տարաբնույթ մարգինալների թատերականացված քաղաքական գործունեությունը: Այս համատեքստում անհրաժեշտ է ուսումնասիրել անցում- կերպափոխում-լեգիտիմություն-համախմբում-անվտանգություն փոխհարաբերությունների բազմաչափության համադրականության հիմնախնդիրները` անցումից համախմբում հարացույցի ենթատեքստում բացահայտելով ազգային անվտանգության ապահովման և ժողովրդավարության որակի միջև եղած կապը: Ամբոխավարության, մարգինալության կանխման, ինչպես նաև ազգային անվտանգության նոր սպառնալիքների բացահայտման նկատառումներով ՀՀ-ում ժողովրդավարական լեգիտիմության հաստատման հիմնախնդրի ուսումնասիրումն իրականացված է քաղաքական գիտության նոր գիտաճյուղի՝ համախմբագիտության (կոնսոլիդոլոգիայի) եզրույթների միջոցով: Читать далее

Categories: Uncategorized | Оставьте комментарий

Блог на WordPress.com.